การมองหากลุ่มดาวนำทาง

    ในบางครั้งการที่เราต้องการจะรู้ตำแหน่งของกลุ่มดาวต่างๆบนท้องฟ้า ว่ากลุ่มดาวนี้อยู่ตรงไหน อยู่ใกล้กับกลุ่มดาวอะไร มีอะไรเป็นที่สังเกต นั้นก็เป็นเรื่องยาก ถ้าเราต้องอาศัยการท่องจำ  แต่ถ้าเรามีหลักในการจำแล้วจะทำให้เป็นเรื่องง่าย เนื่องจากมีกลุ่มดาวบางกลุ่มที่โดดเด่นบนท้องฟ้า สามารถชี้ไปหากลุ่มดาวอื่นๆได้อีก แต่ในที่นี้จะยกตัวอย่างเพียง 3 กลุ่มดาวเท่านั้น ซึ่งถือว่าเป็นกลุ่มดาวหลักๆที่คนดูดาวทุกคนจะต้องรู้จัก  

   กลุ่มดาวหมีใหญ่ (Ursa major) เป็นกลุ่มดาวในฤดูร้อน ในช่วงเดือน มีนาคม ถึง มิถุนายน  อยู่ทางท้องฟ้า ซีกเหนือมองหาง่ายและหลายคนรู้จัก กลุ่มดาวนี้ค่อนข้างดี ประกอบด้วยดาวฤกษ์สว่างที่เห็นชัดๆมี 7 ดวง เรียงตัวกันเป็นรูปกระบวยตักน้ำ คนไทยดูเป็นรูปจระเข้ แต่คนในแถบยุโรปเห็นเป็นหมีตัวใหญ่  เราสามารถใช้กลุ่มดาวนี้ เป็นดาวนำทางเพื่อหากลุ่มดาว ดวงอื่นได้อีก 
   1. ดาวคู่แรกของดาวหมีใหญ่ จะชี้ไปหาดาวเหนือ (Polaris) ในกลุ่มดาวหมีเล็ก (ursa minor) แล้วเลยไปหาดาวดวงหนึ่งในกลุ่มดาวม้าปีก (pegasus)
   2. ดาวคู่หลัง จะชี้ไปหาดาวเวก้า ที่สุกสว่างในกลุ่มดาวพิณ (Lyra) เป็นดาวฤกษ์สว่างอันดับ 5 บนท้องฟ้า  ซึ่งเป็นสมาชิกของสามาเหลี่ยมฤดูร้อน
   3. ดาวคู่แถวล่างชี้ไปหา ดาวคาเพลล่า ในกลุ่มดาวสารถี (Auriga) ดาวสว่างอันดับ 6 บนท้องฟ้า
   4. หางของดาวหมีใหญ่ ชี้ไปดาวสว่างดวงหนึ่งชื่อว่า Arcturus (ดาวดวงแก้ว) ดาวสว่างอันดับ 4 บนท้องฟ้า  ในกลุ่มดาวคนเลี้ยงสัตว์ (Bootes) แล้วชี้เลยไปหาดาวสไปก้า ( ดาวรวงข้าว) ในกลุ่มดาวหญิงสาว (Virgo) ดาวฤกษ์สว่างอันดับ 16 บนท้องฟ้า
   5. ท้องของหมีใหญ่ อยู่หลังของสิงโตเล็ก (Leo minor) และชี้ไปหาดาวยักษ์แดง เรกูลัส (Regulus) หรือดาวหัวใจสิงห์ ในกลุ่มดาวสิงโต (Leo) ไม่ติดอันดับ 1 ใน 20 ดาวสว่างบนท้องฟ้า 

    กลุ่มดาวนายพราน (Orion) กลุ่มดาวในฤดูหนาว เห็นได้ช่วงเดือนตุลาคมถึงเดือนกุมภาพันธ์  เป็นกลุ่มดาวเด่นทางท้องฟ้าซีกใต้ คนไทยเห็นเป็นกลุ่มดาวเต่า มีกลุ่มดาว 3 ดวงเรียงกันอยู่บนกระดอกเต่าที่เราเรียกว่า กลุ่มดาวไถ แต่ทางยุโรปเห็นเป็นนายพราน  ใช้เป็นกลุ่มดาวนำทางในกลุ่มดาวฟ้าใต้ โดยที่ดาวเบทเทลจุส จะประกอบกับ ดาวซิริอุส(กลุ่มดาวสุนัขใหญ่) และ ดาวโปไซออน (กลุ่มดาวสุนัขเล็ก) เรียงตัวกันเป็นรูปสามเหลี่ยม ที่เรียกว่า สามเหลี่ยมฤดูร้อน  
   1. ดาวสามดวง ตรงเข็มขัดนายพราน จะชี้ไปที่ดาวสุกสว่างที่สุดบนท้องฟ้า คือ Sirius ในกลุ่มดาวสุนัขใหญ่ (Canis major) เป็นยอดของสามเหลี่ยมฤดูหนาว
   2. เบทเทลจุส ชี้ไปหาดาวพอลลักซ์ ในกลุ่มดาวคนคู่ (gemini) ดาวสว่างอันดับ 17 บนท้องฟ้า และดาวสว่างใกล้กันคือ คัสเตอร์ แต่ไม่ติดอัน 1 ใน 20 
   3. เบลาทริกซ์  ชี้ไปหาดาวอัลเดบาราน ดาวตาวัว ในกลุ่มดาววัว (Taurus) ดาวสว่างอันดับ 14 บนท้องฟ้า และที่อยู่ใกล้กันไปทางทิศตะวันตกคือกระจุกดาวลูกไก่ (M45)
   4. หัวตัว หรือ ศีรษะนายพราน จะชี้ไปทิศเหนือเสมอ ไปหาดาวคาเพลล่า ในกลุ่มดาวสารถี ดาวสว่างอันดับ 6
   5. เบทเทลจูส ชี้ไปหาดาวโปไซออน ดาวสว่างอันดับ 8 บนท้องฟ้า ในกลุ่มดาวสุนัขเล็ก และเป็นฐานของสามเหลี่ยมฤดูหนาว มีกลุ่มดาวคนคู่อยู่บนฐานของสามเหลี่ยมนี้
   6. บริเวณขาของนายพราน มีกลุ่มดาวกระต่ายป่า (Lepus) 
   7. ปลายของสามเหลี่ยมฤดูหนาวจะชี้ลงใต้ตลอดเวลา ตรงไปยังดาวคาโนบุส ในกลุ่มดาวกระดูงูเรือ (Carina) เป็น ดาวสว่างอันดับ 2 บนท้องฟ้า 
   8. ภายในสามเหลี่ยมฤดูหนาวเป็นกลุ่มดาวยูนิคอน (monoceros)
   9. ด้านทิศตะวันตกของกลุ่มดาวนายพราน มีกลุ่มดาวแม่น้ำอิริดานุส (Eridanus)  ที่เลือนลาง มีจุดเริ่มต้นอยู่ที่บริเวณดาวไรเจล ในกลุ่มดาวนายพราน ดาวสว่างอันดับ 7 บนท้องฟ้า และทอดยาวไปทางใต้ ไปจบที่ดาวอะเคอร์นาร์ ดาวสว่างอันดับ 9 บนท้องฟ้า

        กลุ่มดาวค้างคาว  (Cassiopia) เป็นกลุ่มดาวฤดูหนาวทางซีกฟ้าเหนือ อยู่ตรงกับกลุ่มดาวหมีใหญ่ คือเดือนใดเห็นกลุ่มดาวหมีใหญ่ เดือนนั้นจะไม่เห็นกลุ่มดาวค้างคาว และในทางกลับกันถ้าเดือนใดเห็นกลุ่มดาวค้างคาว เดือนนั้นก็จะไม่เห็นกลุ่มดาวหมีใหญ่ 
        ประโยชน์ของกลุ่มดาวค้างคาว สามารถใช้เป็นกลุ่มดาวบอกทิศของดาวเหนือได้ คือ
        1.  ดาวอัลฟ่า เบต้า และแกรมม่า เรียงตัวกันเป็นรูปสามเหลี่ยม ฐานจะชี้ลงใต้ และชี้เกือบตรงไปหาดาวเหนือ และ      
        2.  ปลายของสามเหลี่ยมห่างราว 15 องศาจะชี้ไปหากาแลกซี่แอนโดรเมด้า ในกลุ่มดาวแอนโดรเมด้า
        3.  เส้นต่อระหว่างดาวเหนือ กับดาวเบต้า จะชี้ไปหากลุ่มดาวม้าปีก และเป็นเส้นใกล้เคียงกับเส้นวงกลมชั่วโมงที่ RA: 0h โดยด้านขวามือหรือทิศตะวันออกจะเป็นวงกลมชั่วโมงที่ RA 1h...2h..3h... ตามลำดับ ส่วนทางด้านซ้ายมือไปทางทิศตะวันตก จะเป็นเส้นวงกลมชั่วโมงที่ RA 23h...22h...21h... ตามลำดับ
        4.  แนวของดาวอัลฟ่าและเบต้า ชี้ไปที่ดาวฤกษ์ดวงสว่างของกลุ่มดาวเซเฟอุส 
        5.  แนวของดาวแกรมม่าและเอปซิลอน จะชี้ไปที่ดาวคาเพลล่าในกลุ่มดาวสารถี