เนื่องจากเทหวัตถุบนท้องฟ้ามีมากมายนับล้านล้าน ไม่ว่าจะเป็น ดาวฤกษ์
ดาวเคราะห์ดาวหาง เนบิวลา หรือ กาแล็กซี่
ในการบอกตำแหน่งที่แน่นอนของวัตถุนั้นเราจะต้องเรียนรู้ระบบการบอกตำแหน่งของเทหวัตถุบนท้องฟ้า
ตามแบบที่นิยมใช้กันซึ่งในปัจจุบันมี
2 ระบบ คือ

1.ระบบขอบฟ้า (The Horizontal system) หรือ บางทีเรียกว่าระบบอัลติจูดและอะซิมุท
(Altitude and Azimuth system)
อัลติจูด (Altitude)
หรือ มุมเงย เป็นมุมที่วัดจากเส้นขอบฟ้า คือ 0 องศา ขี้นไปจนถึงจุดเหนือศีรษะ
(Zenith) คือ
90 องศา
อะซิมุท (Azimuth)
เป็นทิศทางตามแนวเส้นขอบฟ้า Horizontal Line
เริ่มต้นจากทิศเหนือ (0 องศา)
ไปตามแนวทิศ
ตะวันออก (90 องศา) ทิศใต้
(180 องศา) ทิศตะวันตก (270 องศา) กลับมาที่ทิศเหนือ ครบรอบ
360 องศาอีกครั้ง
การบอกตำแหน่งด้วยวิธีนี้
จะบอกเป็นค่ามุมเงย และ มุมอะซิมุท พร้อมกัน มีหน่วยเป็นองศา
และการบอกตำแหน่งระบบนี้ จะใช้ได้กับผู้สังเกตุที่อยู่บนเส้นละติจูดเดียวกัน
ในเวลาเดียวกัน ( ลองจิจูดเดียวกัน) เท่านั้น
เช่นขณะนี้ดาวหางอยู่ที่ตำแหน่ง มุมอัลติจูด 45 องศา มุมอะซิมุท 270 องศา
เป็นต้น
ซึ่งค่านี้จะใช้ได้กับผู้สังเกตที่อยู่บริเวณจุดสังเกตเดียวกันเท่านั้น
ไม่สามารถอ้างอิงกับผู้สังเกตที่อยู่ต่างสถานที่ ต่างเวลาได้
2. ระบบศูนย์สูตร (Equatorial System)
เป็นระบบที่จำลองมาจากการบอกตำแหน่งบนพื้นโลกด้วยเส้น ละติจูด และ
ลองจิจูด โดยที่บนท้องฟ้าเราจะบอกตำแหน่งเป็นค่า เดคลิเนชั่น
(Declination- Dec) และ ไรท์แอสเซนชั่น (Right Ascension- R.A)
เดคลิเนชั่น
(Declination- Dec) เปรียบได้กับละติจูด มีหน่วยเป็นองศา
ใช้บอกระยะเชิงมุมของดาวว่าอยู่ห่างจาก เส้นศูนย์สูตรฟ้า ( 0 องศา)
ไปทางทิศเหนือ ระหว่าง 0 ถึง +90 องศา หรือ ไปทางทิศใต้ ระหว่าง 0 ถึง
90 องศา เป็นมุมเท่าใด
ไรท์แอสเซนชั่น (Right Ascension- R.A) เปรียบได้กับ ลองจิจูด
ที่บอกหน่วยเป็น เวลา ชั่วโมง:นาที:วินาที โดยที่ 360 องศามีค่าเท่ากับ
24 ชั่วโมง หรือ 15 องศา มีค่าเท่ากับ 1 ชั่วโมง
ในทำนองเดียวกันกับเส้นลองจิจูด จุดเริ่มต้น 0 องศา หรือ 0 ชั่วโมง(Universal
Time) อยู่ที่เมืองกรีนิช ในประเทศอังกฤษ สำหรับ R.A ค่า0
ชั่วโมงจะเริ่มที่จุดอ้างอิง
Vernal Equinox (เวอร์นัล
อิควินอค)
คือจุดที่แนวเส้นEcliptic ตัดกับเส้นศูนย์สูตรฟ้า พอดี ในวันที่ 21
มีนาคม ซึ่งเป็นวันที่กลางวันกับกลางคืนยาวเท่ากัน
ตรงตำแหน่งกลุ่มดาวปลา (PISCES) แล้วนับไปทางขวามือ (Right)
หรือทิศตะวันออก จึงเป็นที่มาของคำว่า Right
Ascension เป็นชั่วโมง นาที วินาที
แต่เนื่องจากกลุ่มดาวปลา ไม่ค่อยสว่างบนท้องฟ้าจึงสังเกตลำบาก
เราอาจจะให้กลุ่มดาวค้างคาวหาตำแหน่งที่ RA เท่ากับศูนย์ได้เช่นกัน

ตำแหน่ง oh
บนกลุ่มดาวปลาคู่ เทียบกับ กลุ่มดาวคาสสิโอเปีย
การบอกตำแหน่งด้วยระบบนี้เป็นระบบสากลที่ใช้ได้ทั่วโลกด้วยไม่จำกัดว่าผู้สังเกตจะอยู่ที่ตำแหน่งใดเวลาใด
และระบบศูนย์สูตรนี้ก็ถูกนำไปใช้กับกล้องแบบอิเควทอเรียลด้วย
|