โครงการสถานีอวกาศซัลยูต

       จากความสำเร็จในการลงเหยียบดวงจันทร์ของสหรัฐอเมริกา ทำให้สหภาพโซเวียต (ครั้งนั้นยังไม่ได้แยกประเทศเหมือนปัจจุบัน) คู่แข่งของสหรัฐฯได้มุ่งเป้าหมายไปที่การสร้างสถานีอวกาศโคจรรอบโลกแทน เพื่อใช้ศึกษาการดำรงชีพในสภาวะไร้แรงโน้มถ่วง รวมทั้งการทดลองทางวิทยาศาสตร์ต่างๆ ซึ่งโครงการสถานีอวกาศซัลยูต (Salyut) ของสหาภาพโซเวียตก็เกิดขึ้น และถือเป็นสถานีอวกาศแห่งแรกของโลก คำว่า “ซัลยูต” ตรงกับภาษาอังกฤษว่า  Salute แปลว่า "ให้ความเคารพ" 
       โครงการสถานีอวกาศซัลยูต เป็นสถานีอวกาศแบบ Single Module คือมีเพียงยูนิตเดียว สถานีอวกาศซัลยูตในรุ่นแรกๆมีท่าเชื่อมต่อ (Docking Port) เพียงท่าเดียวสำหรับยานโซยุส (Soyuz) ยานลำเลียงและยานขนส่งแบบเดียวที่สหภาพโซเวียตใช้ในขณะนั้น ใช้สำหรับสับเปลี่ยนลูกเรือจากโลกและใช้เดินทางกลับสู่โลกครั้งละ 2 ถึง 3 คน 
       โครงการซัลยูตประกอบด้วยโครงการย่อยๆอีก  9 โครงการ ตลอดช่วงเวลา 11 ปีตั้งแต่ ปีพศ. 2514 ถึง 2528 บางโครงการก็ชื่อเรียกว่า DOS ( Orbital Spac Station ) ซึ่งเป็นโครงการเกี่ยวกับวิทยาศาสตร์ และบางโครงการก็ใช้ชื่อ OPS ( Orbital Pilots Station) ซึ่งเป็นโครงการเกี่ยวกับการทหาร

     สถานีอวกาศซัลยูต 1 (DOS-1) ขึ้นสู่วงโคจรเมื่อวันที่ 19 เดือนเมษายน พศ.2514 ด้วยจรวดโปรตอน (Proton Rocket) ตัวสถานีอวกาศมีน้ำหนัก 18.5 ตัน ยาว 14.4 เมตร ขนาดกว้าง 4.15 เมตร  อยู่บนวงโคจรรอบโลกที่ระดับ 200-210 กิโลเมตรจากพื้นดิน วันที่ 22 เมษายน มีการส่งยาน Soyuz10 พร้อมลูกเรือ 3 คนเพื่อจะเข้าไปปฏิบัติงานในสถานีแต่ไม่สามารถเข้าในสถานีได้ เนื่องจากความผิดผลาดในระบบ Docking หรือส่วนเชื่อมต่อ  จนวันที่ 7 มิถุนายน ลูกเรือ 3 คนจากยาน Soyuz11 ก็สามารถเข้าไปทำงานในสถานีได้จนถึงวันที่ 29 มิถุนายน แต่ก็เกิดเรื่องเศร้าเมื่อวาวปรับแรงดันของยานกลับโลกทำให้อากาศรั่ว ลูกเรือยาน Soyuz11 ทั้ง 3 ขาดอากาศหายใจและเสียชีวิตเมื่อกลับมาถึงโลก
     หลังโศกนาฎกรรมจากยาน Soyuz11 ก็ไม่มีการส่งลูกเรือขึ้นไปอีกเลย และปล่อยให้สถานีอวกาศตกสู่โลกที่มหาสมุทรแปซิกฟิค เมื่อวันที่ 11 ตุลาคม พศ.2514
   ลูกเรือ 3 คนของยาน Soyuz11

      สถานีอวกาศซัลยูต 2 (OPS-1)  ขึ้นสู่วงโคจรเมื่อวันที่ 3 เมษายน พศ.2516 ตัวสถานีมีขนาดและน้ำหนักใกล้เคียงกับ Sulyut 1 แต่สิ่งที่ไม่เหมือนกันก็คือ Sulyut 2 ถูกใช้ในโปรแกรมเกี่ยวกับทางทหารมากกว่า ภายใต้ชื่อโปรแกรม Almaz ซึ่งแปลว่า เพชร  โดยมีการติดตั้งกล้องแบบพิเศษเพื่อสำรวจลักษณะภูมิประเทศทางทหาร และ การสอดแนม  Sulyut 2 ไม่มีลูกเรือประจำการบังคับและควบคุมจากภาคพื้นดิน และมีความผิดผลาดระหว่างการใช้งานโดยใช้งานโคจรรอบโลกได้เพียง 54 วันเท่านั้น ยุติโครงการเมื่อ 28 พค. 2516
  

      Cosmos 557  สถานีอวกาศซัลยูต ภายใต้โปรแกรม Almaz อีกหนึ่ง ซึ่งถูกปล่อยขึ้นสู่วงโคจรเมื่อวันที่ 11 พฤษภาคม พศ. 2516 ( 3 วันก่อนการปล่อยสถานีอวกาศสกายแล็ปของสหรัฐอเมริกา ) โดยใช้งานอยู่ในวงโคจรได้เพียง 11 วัน ก็เกิดการผิดผลาดจากศูนย์ควบคุมภาพพื้นดินจึงต้องปล่อยให้ Cosmos 557 ตกลงในมหาสมุทรเมื่อวันที่ 22 พฤษภาคม ปีเดียวกัน  โครงการนี้รัสเซียทำอย่างเงียบๆซึ่งความลับนี้พึ่งมารู้ในภายหลัง

      สถานีอวกาศซัลยูต 3 (OPS-2) เป็นอีกหนึ่งโปรแกรมทางทหาร ส่งขึ้นสู่วงโคจรเมื่อวันที่ 25 มิถุนายน พศ.2517 มีการทดสอบทำลายเป้าหมายดาวเทียมในอวกาศโดยลูกเรือจากยาน Soyus14 และมีความพยายามจะเปลี่ยนลูกเรือจากยาน Soyus15 แต่ไม่สำเร็จ ทำให้ภาระกิจมีลูกเรือเพียงชุดเดียว และยุติโครงการเมื่อวันที่ 24 มกราคม พศ.2518 รวมโคจรรอบโลกได้ 213 รอบ  

      สถานีอวกาศซัลยูต 4 (DOS-4) ขึ้นสู่วงโคจรเมื่อวันที่ 26 ธันวาคม พศ.2517 อยู่บนวงโคจรที่ระดับความสูง 350 กิโลเมตรจากพื้นดิน  มีการส่งลูกเรือขึ้นไปสับเปลี่ยนครั้งละ 2 คนด้วยยาน Soyuz 17-18-20 อยู่ในวงโคจร 770 รอบจนถึงวันที่  2 กุมภาพันธ์ พศ.2520 ก็ตกสู่มหาสมทุรแปซิกฟิค

  แบบจำลองของสถานีซัลยูต 4 ในพิพิธภัณฑ์

     สถานีอวกาศซัลยูต 5 (OPS-3) ถูกส่งขึ้นสู่วงโคจรเมื่อวันที่ 22 มิถุนายน พศ.2519 เป็นโปรแกรมทางการทหารครั้งที่ 3 และครั้งสุดท้าย มีการส่งลูกเรือไปประจำสถานี 2 ครั้งจาก Soyuz 21 และ 24 โคจรรอบโลกอยู่ 412 รอบ และยุติโครงการเมื่อวันที่ 8 สิงหาคม พศ.2520
 
     สถานีอวกาศซัลยูต 6 (DOS-5)  ขึ้นสู่วงโคจรเมื่อวันที่ 29 กันยายน พศ.2520 ตัวสถานีได้รับการออกแบบใหม่ให้มีท่าเชื่อมต่อ (Docking Port)ได้อีก 1 บริเวณท้ายสถานีสำหรับเป็นท่าเชื่อมต่อของยานขนส่งเสบียง Progress ซึ่งเป็นยานที่ไม่มีคนขับ สำหรับส่งเสบียงและน้ำสำหรับลูกเรือให้สามารถอยู่บนสถานีอวกาศได้นานขึ้น ซึ่งสามารถทำลายสถิติอยู่ได้นานถึง 186 วันเป็นครั้งแรก มีลูกเรือหมุนเวียนมาประจำสถานีจำนวน 33 คน โคจรรอบโลกจำนวน 1764 รอบ จนกระทั่งสถานีได้รับความเสียหายจากการชนของยาน Progress ทำให้ต้องยุติโครงการเมื่อวันที่ 29 กรกฏาคม พศ. 2525

   ซัลยูต 6 กับยาน Soyus และยานลำเลียง Progress

      สถานีอวกาศซัลยูต 7 (DOS-6) เป็นโครงการสถานีอวกาศซัลยูตสุดท้าย ถูกส่งขึ้นสู่วงโคจรเมื่อวันที่ 19 เมษายน พศ.2525  ซึ่งมีการติดตั้งอุปกรณ์ไจโรบนสถานีอวกาศเป็นครั้งแรก เพื่อสร้างสมดุลให้กับสถานี และเป็นเทคโนโลยี่ที่ใช้กับสถานีอวกาศรุ่นต่อๆมา
 สถานีอวกาศซัลยูต 7 กับยาน Soyuz_TM

      ซัลยูต 7 ใช้งานอยู่จนถึงเดือนกุมภาพันธ์ พศ.2528 เมื่อสถานีควบคุมบนภาคพื้นดินตัดการติดต่อกับสถานีโดยบังเอิญ ทำให้สถานีอวกาศหายไปและติดต่อไม่ได้เป็นเวลานาน แม้ภายหลังจะสามารถติดตามกลับมาได้และส่งลูกเรือเข้าไปในสถานีได้ แต่ก็พบว่าสถานีเสียหายและใช้งานไม่ได้อีก  ประกอบกับสหภาพโซเวียตเองก็มีโครงการจะสร้างสถานีอวกาศแห่งใหม่คือ สถานีอวกาศเมียร์  จึงได้ยุติโครงการนี้ไป